Quyết định về việc di dời di tích để kết nối Cảng hàng không Gia Bình: những điều cần hiểu

Sáng 24/8, Quốc hội đã thông qua một nghị quyết liên quan đến việc chuyển ba di tích nhằm phục vụ hai dự án hạ tầng — trong đó có tuyến đường kết nối Cảng hàng không quốc tế Gia Bình với Thủ đô và công trình doanh trại cho Trung đoàn không quân thuộc Công an nhân dân. Kết quả bỏ phiếu điện tử cho thấy 427 trên 453 đại biểu tham gia tán thành, đạt 85,40%. Nghị quyết được ghi nhận sẽ có hiệu lực thi hành từ ngày 20/9/2026.

Tại sao cần một nghị quyết riêng cho việc di dời di tích?

Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Lâm Thị Phương Thanh, thay mặt Chính phủ trình bày báo cáo giải trình, tiếp thu và chỉnh lý nội dung dự thảo trước Quốc hội. Theo tinh thần báo cáo, mục tiêu là tạo hành lang pháp lý để triển khai hai dự án đã nêu, đồng thời đưa ra các điều kiện chặt chẽ nhằm bảo tồn giá trị di sản trong quá trình tổ chức thực hiện.

Trên thực tế, những quyết định như vậy luôn đặt ra bài toán cân bằng giữa yêu cầu phát triển hạ tầng chiến lược và việc gìn giữ các giá trị văn hóa, tín ngưỡng, kiến trúc gắn với di tích. Chính phủ đã tiếp thu ý kiến đại biểu, yêu cầu chỉ tiến hành di dời khi không còn giải pháp thay thế để bảo tồn tại chỗ và phải đảm bảo các điều kiện khoa học cũng như sự đồng thuận của cộng đồng liên quan.

Phạm vi và các di tích được đề cập

Văn bản Nghị quyết được chỉnh lý, trong đó có quy định rõ phạm vi áp dụng; cụ thể, dự thảo sửa đổi chỉ áp dụng Điều 2 của Nghị quyết số 256/2025/QH15 đối với hai di tích: đình Đông Côi (phường Thuận Thành) và đình Tam Sơn (xã Lương Tài), cả hai đều thuộc tỉnh Bắc Ninh.

Về di tích đền Tân Trăn (xã Lâm Thao), Chính phủ cho biết sẽ tiếp tục rà soát thực trạng cùng các vấn đề pháp lý liên quan tới tín ngưỡng, tôn giáo và tiếp thu thêm ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội; vì vậy di tích này chưa được đưa vào phạm vi nghị quyết lần này.

Ai chịu trách nhiệm và những yêu cầu bắt buộc khi thực hiện?

Theo nội dung được Quốc hội thông qua, Chính phủ chịu trách nhiệm chỉ đạo, điều hành toàn bộ quá trình thực hiện nghị quyết và phải báo cáo trước Quốc hội về kết quả. UBND tỉnh Bắc Ninh được giao nhiệm vụ cụ thể: lập hồ sơ khoa học, xác định phạm vi và ranh giới, xây dựng phương án di dời, đồng thời chịu trách nhiệm về kết quả bảo tồn di tích.

Các yêu cầu bắt buộc khi tiến hành di dời bao gồm: ưu tiên bảo tồn tối đa tính nguyên gốc và toàn vẹn của di tích, đảm bảo các thành tố cấu thành giá trị văn hóa, lịch sử, kiến trúc, tín ngưỡng không bị mai một hoặc biến dạng. Quá trình tổ chức phải đảm bảo công khai, minh bạch và có tham vấn ý kiến của người dân, chú trọng yếu tố sinh kế và đời sống văn hóa của cộng đồng liên quan.

Tiêu chí kỹ thuật và đạo đức trong di dời di tích

Trong văn bản điều chỉnh, các cơ quan quản lý được yêu cầu đảm bảo tinh thần khả thi và hiệu quả khi thực hiện phương án di chuyển. Điều này đồng nghĩa với việc phải có hồ sơ chuyên môn đủ cơ sở khoa học để chứng minh việc tháo dỡ, bảo quản, vận chuyển và tái lập di tích không làm tổn hại đến các yếu tố cấu thành giá trị di sản.

Ngoài ra, nghị quyết nhấn mạnh trách nhiệm bảo tồn bản sắc văn hóa, tín ngưỡng và hình thức kiến trúc đặc trưng của từng di tích. Mọi hành vi dẫn tới việc mất đi bản sắc hay làm thay đổi cốt lõi giá trị di tích là điều bị cấm và phải được giám sát chặt chẽ trong suốt quá trình thực hiện.

Quy trình tham vấn và vai trò của cộng đồng

Một điểm được lặp lại nhiều lần trong báo cáo trình Quốc hội là yêu cầu về sự tham gia, thông tin minh bạch và đồng thuận của người dân địa phương. Việc lưu giữ ký ức cộng đồng, các nghi lễ tín ngưỡng và sinh kế liên quan đến di tích được xem là yếu tố cần được cân nhắc ngang hàng với các yếu tố kỹ thuật.

Chính phủ cũng sẽ thực hiện các báo cáo chung theo quy định để cập nhật tiến độ và kết quả cho Quốc hội. Cơ chế này được kỳ vọng giúp tăng trách nhiệm giải trình, giảm rủi ro về việc làm mất đi các giá trị vô hình gắn liền với di tích.

Di dời di tích trong bối cảnh phát triển hạ tầng: những liên hệ cần nhìn nhận

Quyết định di dời di tích phục vụ kết nối sân bay là một ví dụ rõ ràng về xung đột giữa mục tiêu phát triển hạ tầng và việc bảo tồn di sản. Ở góc độ quy hoạch đô thị, các bài học từ những địa phương khác — chẳng hạn về quản lý thoát nước và tác động hạ tầng tới môi trường đô thị — cung cấp bối cảnh để so sánh và rút kinh nghiệm. Độc giả quan tâm tới các phương án ứng phó hạ tầng đô thị có thể tham khảo phân tích về Hà Nội giảm điểm ngập sau mưa lớn để hiểu thêm về cách các công trình kỹ thuật được triển khai kèm theo yêu cầu quy hoạch đồng bộ.

Việc triển khai các dự án lớn không chỉ đòi hỏi khung pháp lý rõ ràng mà còn cần hệ sinh thái dịch vụ cộng đồng để bảo đảm chất lượng sống cho người dân bị ảnh hưởng. Vấn đề chăm sóc sức khỏe, an sinh xã hội và các dịch vụ y tế chủ động là những thành tố cần xem xét song hành; độc giả có thể đọc thêm tư duy xây dựng hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe tại Longevity Medical System và tầm nhìn hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe chủ động để thấy mối liên hệ giữa phát triển hạ tầng và nhu cầu dịch vụ xã hội.

Ở một khía cạnh khác, khi các công trình ảnh hưởng tới không gian công cộng hoặc khu vực tổ chức sự kiện cộng đồng, cần lưu ý đến công tác an ninh, an toàn và trải nghiệm người dân — vốn là những yếu tố đã được quan tâm trong các bản tin về an ninh sự kiện lớn như tình hình trước trận đấu tại sân Mỹ Đình; bài viết mô tả không khí, quản lý vé và lưu ý an toàn có thể tham khảo tại Sắc đỏ phủ kín Mỹ Đình: không khí, vé và trải nghiệm trước trận Việt Nam – Thái Lan.

Những điều nên theo dõi trong quá trình thực hiện

Đối với người dân và các bên quan tâm, có vài mốc thông tin quan trọng cần được theo dõi: tiến độ lập hồ sơ khoa học và phương án di dời do UBND tỉnh lập; kết quả tham vấn và mức độ đồng thuận của cộng đồng; các biện pháp bảo tồn vật thể và phi vật thể của di tích; cũng như báo cáo định kỳ của Chính phủ gửi Quốc hội về quá trình triển khai.

Sự minh bạch trong công bố hồ sơ, phương án kỹ thuật và kết quả quan trắc sẽ giúp giảm thiểu rủi ro cho di tích và bảo đảm người dân hiểu rõ quyền lợi của mình trong quá trình thay đổi không gian văn hóa xung quanh.

Kết luận: di dời phải đi kèm trách nhiệm

Quyết định của Quốc hội mở đường cho việc tổ chức di dời một số di tích nhằm phục vụ hai dự án hạ tầng quan trọng. Tuy nhiên, nghị quyết cũng đặt ra yêu cầu cao về mặt bảo tồn: chỉ di dời khi thực sự cần thiết, ưu tiên bảo tồn tối đa tính nguyên gốc và toàn vẹn của di tích, đồng thời đảm bảo sự tham vấn và quyền lợi của cộng đồng bản địa. Việc thực thi thành công yêu cầu này sẽ phụ thuộc nhiều vào hồ sơ khoa học, quy trình minh bạch, giám sát công khai và cam kết chịu trách nhiệm từ phía cơ quan quản lý.

Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản

SKĐS – Quốc hội thông qua Luật Xuất bản sửa đổi, tăng quản lý, thúc đẩy chuyển đổi số, bảo vệ bản quyền, phát triển xuất bản hiện đại.