Những quyền mới của TPHCM sau khi Luật Phát triển đô thị có hiệu lực

Khung quyền mới: vì sao TPHCM được trao nhiều thẩm quyền hơn?

Quốc hội đã thông qua Luật Phát triển đô thị ngày 24/8/2026, mở đường cho một khung pháp lý dài hạn nhằm thúc đẩy các đô thị đặc biệt, trong đó TPHCM là điểm nhấn trọng tâm. Tinh thần của luật là trao thêm thẩm quyền cho chính quyền địa phương để giải quyết các nút thắt hành chính, huy động và sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn, đồng thời thí điểm những cơ chế chưa được luật hiện hành quy định.

Phạm vi, cấu trúc và thời điểm có hiệu lực

Luật gồm 5 chương, 66 điều, bao quát nhiều lĩnh vực từ tổ chức bộ máy, quy hoạch, tài chính đến khoa học công nghệ và phát triển vùng. Nội dung được thiết kế nhằm chuyển một số cơ chế từng là ngoại lệ sang khuôn khổ ổn định, giúp triển khai dài hạn. Luật chính thức có hiệu lực từ ngày 1/10/2026 và các ưu đãi thuế đặc thù bắt đầu áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2027.

7 nhóm chính sách đặc thù: nội dung chính cần nắm

Luật chia các nội dung đặc thù thành bảy nhóm, mỗi nhóm tác động trực tiếp đến cách TPHCM vận hành và phát triển.

• Tổ chức và cơ chế hành chính: Thành phố được phép quyết định tổng biên chế tăng thêm một tỷ lệ nhất định so với số biên chế do Trung ương giao, quy định thu nhập cho cán bộ, và thí điểm các chính sách công vụ sau khi lấy ý kiến cơ quan có thẩm quyền.
• Quy hoạch và xây dựng: Thành phố có quyền lập một quy hoạch tổng thể duy nhất, phân cấp mạnh cho HĐND trong việc phê duyệt các quy hoạch không gian (ngầm, tầm thấp, tầm cao) và triển khai chính sách tại các khu phát triển dọc tuyến giao thông công cộng (TOD).
• Kinh tế và tài chính đô thị: Luật cho phép thành lập khu thương mại tự do, mở rộng cơ chế cho nhà đầu tư nước ngoài, phát hành trái phiếu đô thị và dự án, cũng như thử nghiệm các dịch vụ tài chính mới.
• Văn hóa – xã hội: Thành phố có thể thiết kế chính sách kích cầu kinh tế ban đêm, cơ chế quản lý các cơ sở giáo dục có yếu tố nước ngoài và một số cơ chế an sinh xã hội.
• Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo: Luật cho phép hình thành khu đô thị khoa học, hỗ trợ tài chính cho đổi mới, đồng thời mở khung thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) cho công nghệ mới như AI và mô hình kinh doanh số.
• Nguồn lực phát triển: Các khoản thu theo quy định của Luật nhưng chưa được luật ngân sách quy định được xác định là nguồn thu Thành phố hưởng toàn bộ; Thành phố được quyền quyết định chủ trương đầu tư, cơ chế tháo gỡ khó khăn cho dự án, và sử dụng ngân sách địa phương cho công tác giải phóng mặt bằng trong một số trường hợp.
• Liên kết vùng: Luật xác định TPHCM là hạt nhân điều phối vùng đô thị đặc biệt và vùng Đông Nam Bộ, đồng thời quy định khuôn khổ hợp tác, quản lý dự án liên vùng, bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu.

Những thay đổi cụ thể có thể thấy trước

Với quyền thí điểm cơ chế trong tối đa năm năm và khả năng điều chỉnh quy hoạch không gian, Thành phố có nhiều dư địa để khai thác tài nguyên đất đai theo chiều sâu (không gian ngầm và không gian tầm cao) và thúc đẩy các dự án giao thông đô thị gắn với TOD. Về mặt tài chính, quyền phát hành trái phiếu đô thị và quyền quản lý một số nguồn thu giúp mở thêm phương án huy động vốn cho hạ tầng.

Y tế, an sinh và quản trị dịch vụ công

Luật trao cho Thành phố khả năng điều phối quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp giữa các bệnh viện công khi quỹ vượt mức an toàn; khuyến khích phát triển dịch vụ y tế kỹ thuật cao phục vụ người nước ngoài; và thiết lập cơ chế dữ liệu chung để kiểm soát an toàn thực phẩm xuyên vùng. Những quyền này nhằm tăng tính linh hoạt trong phân bổ nguồn lực y tế và nâng chất lượng dịch vụ.

Đổi mới sáng tạo: sandbox và khu đô thị khoa học

Bằng cách cho phép thử nghiệm có kiểm soát với công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, Luật mở cửa cho những mô hình thử nghiệm trong lĩnh vực số, dữ liệu lớn và các dịch vụ công nghệ khác. Thành phố cũng có thể đề xuất tiêu chí, hỗ trợ và chính sách cho khu đô thị khoa học nhằm thu hút nguồn lực nghiên cứu và doanh nghiệp công nghệ.

Tác động tới nhà đầu tư và thị trường bất động sản

Quy định về khu thương mại tự do, cơ chế ưu đãi cho nhà đầu tư nước ngoài và việc chuyển nhượng chỉ tiêu sử dụng đất trong một số khu vực có thể làm thay đổi động lực đầu tư. Đồng thời, quyền sử dụng ngân sách địa phương cho giải phóng mặt bằng sớm hơn giúp rút ngắn thời gian triển khai dự án hạ tầng, điều này có thể ảnh hưởng tới chi phí và tiến độ của các dự án bất động sản và công nghiệp.

Nếu quan tâm đến các khoảnh khắc biểu tình tập trung hay ăn mừng công chúng, lưu ý tới khía cạnh an toàn công cộng khi người dân tụ tập đông, bởi các sự kiện tập trung lớn có những rủi ro riêng cần quản lý chặt chẽ Đêm Hà Nội bừng sáng.

Liên hệ vùng và trách nhiệm giám sát

Luật không chỉ trao quyền mà còn đặt ra khung giám sát, thanh tra và trách nhiệm giải trình nhằm kiểm soát quyền lực khi triển khai các cơ chế mới. Việc quy định cơ chế loại trừ hoặc miễn trách nhiệm pháp lý cho cán bộ, trong một số trường hợp, được thiết kế nhằm cân bằng giữa khuyến khích hành động vì lợi ích chung và trách nhiệm công vụ.

Những biến động về môi trường và thiên tai ở vùng cao cũng đặt ra yêu cầu liên kết quản lý thượng nguồn, như cảnh báo về nguy cơ lũ quét khiến các vùng có nguy cơ phải tăng cường giám sát và lập phương án ứng phó kịp thời Nguy cơ lũ quét kiểu Nepal.

Những điều cần lưu ý trong 12–24 tháng tới

• Thời gian thí điểm các cơ chế tối đa là 5 năm: cần theo dõi quy định chi tiết khi triển khai.
• Sự chuyển đổi từ nghị quyết đặc thù sang khung luật ổn định yêu cầu rà soát để tránh chồng chéo với luật hiện hành.
• Chính sách thuế ưu đãi bắt đầu áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2027; nhà đầu tư và doanh nghiệp nên rà soát tác động tài chính.
• Các chương trình, dự án được phê duyệt trước ngày Luật có hiệu lực tiếp tục triển khai mà không phải phê duyệt lại, bảo đảm tính liên tục cho nhà đầu tư.

Sự quan tâm công chúng: môi trường, giao thông và chất lượng sống

Quy hoạch mới, đặc biệt là việc cho phép quy hoạch không gian ngầm và không gian tầm cao, sẽ ảnh hưởng tới hạ tầng giao thông, không gian công cộng và môi trường đô thị. Những diễn biến ô nhiễm không khí hay thay đổi chất lượng sống tại các đô thị cần được giám sát song song với quá trình phát triển; ví dụ, các dao động về AQI và PM2.5 vẫn là mối quan tâm đối với người dân đô thị Hà Nội sáng mù: diễn biến AQI.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Luật bắt đầu có hiệu lực khi nào?
Luật chính thức có hiệu lực từ ngày 1/10/2026.

Ưu đãi thuế đặc thù áp dụng từ đâu?
Các chính sách ưu đãi thuế đặc thù được triển khai từ kỳ tính thuế năm 2027.

Các nghị quyết trước đây còn hiệu lực không?
Nghị quyết số 98 và Nghị quyết số 260 sẽ hết hiệu lực thi hành kể từ ngày 1/4/2027 để chuyển tiếp sang Luật và đảm bảo tính đồng bộ.

Những dự án đang triển khai trước ngày Luật có hiệu lực phải làm lại thủ tục không?
Các chương trình, dự án, cơ chế tài chính đã phê duyệt và đang triển khai trước ngày Luật có hiệu lực được tiếp tục thực hiện mà không phải phê duyệt lại.

Kết luận: cơ hội và trách nhiệm

Luật Phát triển đô thị mở ra một giai đoạn mới cho TPHCM với nhiều công cụ quản trị và cơ chế tài chính mới để thúc đẩy phát triển nhanh hơn. Cùng với cơ hội là yêu cầu minh bạch, giám sát và trách nhiệm giải trình chặt chẽ để đảm bảo quyền lợi cộng đồng, bảo vệ môi trường và tránh rủi ro hệ thống khi áp dụng các thí điểm. Trong thời gian tới, cách thức triển khai chi tiết các quy định sẽ quyết định hiệu quả thực tế của khung pháp lý này đối với chất lượng sống và phát triển bền vững của thành phố.