Hợp tác Việt-Nga: Đặt nền tảng mới cho thương mại, khoa học và công nghệ

Quan hệ song phương giữa Việt Nam và Liên bang Nga đang được định hình lại xung quanh một mục tiêu rõ ràng: xây dựng nền tảng bền vững để mở rộng thương mại và liên kết công nghiệp, thay vì chỉ dựa vào dòng chảy xuất khẩu ngắn hạn. Kế hoạch hợp tác toàn diện vừa được ký, với những chỉ tiêu cụ thể cho giai đoạn tiếp theo, là bằng chứng cho tham vọng đó: hai bên đã đặt mục tiêu nâng kim ngạch thương mại lên mức mới trong thập kỷ tới.

Ngày một chuyển từ ưu đãi thuế sang hợp tác chiều sâu

Sau giai đoạn quá độ của Hiệp định Thương mại Tự do giữa Liên minh Kinh tế Á-Âu và Việt Nam, các lợi thế thuế quan phần nào đã được khai thác. Thay vì trông chờ vào các ưu đãi này, hai bên đang chuyển hướng sang cấu trúc hợp tác có giá trị gia tăng cao hơn: công nghiệp hóa chuỗi cung ứng, chuyển giao công nghệ và phát triển dự án liên ngành.

Các con số về thương mại năm gần nhất cho thấy những thay đổi thực tế: xuất khẩu phân bón của Nga sang Việt Nam tăng mạnh, cùng với mức tăng đáng kể của thịt lợn, năng lượng và polymer. Song để biến những phát triển này thành nền tảng bền vững, cần nhiều hơn việc tận dụng ưu đãi thuế — cần liên kết công nghiệp, đầu tư vào năng lực sản xuất tại chỗ và nâng cao giá trị chuỗi cung ứng.

Ngành nào có thể tạo bước nhảy vọt?

Dựa trên năng lực hiện có và nhu cầu thị trường, có một số lĩnh vực nổi bật:

• Năng lượng và kỹ thuật điện: Ngoài dầu khí truyền thống, hai bên có thể mở rộng hợp tác vào thiết bị, lưới điện và sản xuất điện, kèm theo nội địa hóa công nghệ.
• Đường sắt đô thị và metro: Việt Nam đang phát triển mạng lưới giao thông công cộng; Nga có năng lực cung cấp từ thiết kế đến vận hành hệ thống đường sắt, bao gồm toa xe, tín hiệu và tự động hóa.
• Khai thác và chế biến khoáng sản: Việt Nam có tài nguyên cần công nghệ khai thác và chế biến hiện đại — đây là cơ hội cho xuất khẩu máy móc và hợp tác đầu tư khai thác.
• Nông nghiệp và thực phẩm: Phát triển chuỗi giá trị dài hơn, từ nguyên liệu thô đến chế biến và thâm nhập thị trường ASEAN, có thể nâng cao giá trị cho cả hai nền kinh tế.
• Dược phẩm, thiết bị y tế: Hợp tác trong cung ứng hoạt chất, công nghệ sản xuất và chuyển giao dây chuyền sản xuất tại chỗ là hướng được nhắc đến như một ưu tiên.
• Công nghệ số và an ninh mạng: Với thế mạnh trong công nghệ thông tin, an ninh mạng và trí tuệ nhân tạo, đối tác Nga có thể cùng Việt Nam triển khai giải pháp số cho doanh nghiệp và chính phủ.

Khoa học và giáo dục: hạt nhân của kết nối lâu dài

Quan hệ nghiên cứu và đào tạo là một trụ cột đã được hai bên củng cố. Trung tâm Nhiệt đới Nga-Việt Nam, với kế hoạch phát triển đến 2035, cùng các tổ chức khoa học Nga tham gia đã tạo ra nền tảng cho các chương trình hợp tác chuyên sâu trong sinh thái biển, công nghệ sinh học và khoa học vật liệu.

Lộ trình hợp tác nghiên cứu biển giai đoạn 2026-2035 và việc chuyển giao tàu nghiên cứu cho Trung tâm cho thấy hướng tập trung vào nghiên cứu hải dương là hiện thực, không chỉ là tuyên bố. Những dự án hợp tác này đồng thời đòi hỏi cơ chế tài trợ bền vững — từ các cuộc thi cấp quỹ đến chương trình hỗ trợ phát triển đề tài liên quốc gia.

Nhân lực và giao lưu thanh niên: đầu tư cho mối quan hệ tương lai

Quan hệ nhân dân luôn là nền tảng bền vững. Hiện đang có hàng nghìn sinh viên Việt Nam học tập tại Nga, tập trung tại một số đại học lớn, và số lượng người Nga học tiếng Việt cũng ghi nhận sự gia tăng. Những chương trình trao đổi, kỳ thi Olympic ngôn ngữ, và học bổng đào tạo chuyên ngành được coi là cách thức hiệu quả để kết nối thế hệ trẻ, góp phần tạo cầu nối cho hợp tác trong dài hạn.

Trong bối cảnh này, hoạt động giáo dục phổ thông và sự kiện truyền thống tại trường học cũng đóng vai trò quan trọng trong thúc đẩy hiểu biết văn hóa — ví dụ như các hoạt động khai giảng và chương trình hợp tác giáo dục song phương đều tạo điều kiện cho giao lưu thế hệ trẻ. Một nguồn tin liên quan tới chủ đề khai giảng được cập nhật có thể tham khảo Khai giảng 2026-2027.

Cơ chế, hạ tầng và những rào cản cần giải quyết

Để hiện thực hóa các cơ hội, nhiều vấn đề mang tính hệ thống phải được xử lý: phương thức thanh toán song phương, logistics, tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm và tìm kiếm đối tác uy tín. Việc hoàn thiện hành lang pháp lý, minh bạch giấy phép và quản lý an toàn công trình cũng rất cần thiết để giảm rủi ro cho dự án đầu tư.

Trong bối cảnh phát triển các dự án xây dựng và hạ tầng, khung pháp lý xử lý vi phạm an toàn xây dựng là một phần thiết yếu để bảo đảm triển khai suôn sẻ các công trình hợp tác. Những quy định mới liên quan tới an toàn công trường và trách nhiệm chủ đầu tư cần được theo dõi sát — chi tiết về khung xử lý trường hợp công trình không che chắn có thể xem thêm tại Nghị định 339/2026.

An toàn lao động và trách nhiệm xã hội

Sự an toàn của người lao động, đặc biệt lao động tự do và những nhóm dễ tổn thương, là yếu tố không thể bỏ qua khi mở rộng chương trình hợp tác nông nghiệp, khai khoáng hay vận tải. Các trường hợp tai nạn, mất tích hay hậu quả thương vong tại các hoạt động lao động đề cao nhu cầu về cơ chế hỗ trợ, thủ tục pháp lý rõ ràng và tuyên truyền nâng cao an toàn. Về những sự cố lao động mang tính xã hội và các biện pháp ứng phó, một bản tin liên quan nêu rõ quy trình và lưu ý cho người dân tại địa phương; ví dụ: Thi thể mẹ đơn thân mất tích.

Vận hành dự án: mô hình hợp tác nên ưu tiên

Các mô hình hợp tác có thể mang lại hiệu quả thực tế gồm liên doanh sản xuất tại Việt Nam, các dự án PPP cho hạ tầng, và chuỗi cung ứng liên kết công nghệ giữa doanh nghiệp và viện nghiên cứu. Thương mại điện tử cũng là kênh hứa hẹn để đưa sản phẩm Nga tiếp cận doanh nghiệp nhỏ và thị trường ASEAN thông qua các sàn thương mại và nền tảng số.

Gợi ý bước đi chiến lược

Một lộ trình khả thi cần gồm các bước sau: tăng cường tài trợ cho nghiên cứu chung thông qua các cuộc thi thường xuyên; mở rộng chương trình đào tạo nhân lực kỹ thuật; thúc đẩy dự án thử nghiệm sản xuất tại chỗ; và xây dựng cơ chế tháo gỡ rào cản thương mại và logistics. Tăng cường đối thoại liên bộ, mời doanh nghiệp tham gia ngay từ giai đoạn thiết kế dự án và xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật phù hợp với thị trường Việt Nam sẽ giúp gia tăng khả năng thành công.

Kết luận: từ chính sách tới kết quả cụ thể

Việc chuyển trọng tâm từ tận dụng ưu đãi thuế sang thiết lập cơ chế hợp tác công nghệ và công nghiệp là bước đi chiến lược để quan hệ Việt-Nga phát triển bền vững. Với nền tảng hợp tác khoa học-giáo dục, các dự án nghiên cứu biển, và danh mục lĩnh vực ưu tiên từ năng lượng đến công nghệ số, cả hai bên có cơ hội biến các cam kết chính trị thành những dự án kinh tế thực chất — nếu song hành với cải thiện cơ chế, an toàn lao động và nâng cao năng lực nguồn nhân lực.

Những bước đi tiếp theo nên hướng tới tạo ra các dự án mẫu có giá trị gia tăng cao, song hành cùng chương trình hợp tác đào tạo để bảo đảm nguồn nhân lực đáp ứng được công nghệ mới. Khi cả yếu tố chính sách, kỹ thuật và con người được cân bằng, hợp tác Việt-Nga có thể đạt được những mục tiêu thương mại và công nghiệp tương xứng với lập trường chính trị giữa hai nước.

Tổng Bí thư Tô Lâm cùng Phu nhân sẽ thăm cấp Nhà nước tới Liên bang Nga, thăm chính thức Cộng hòa Pháp

Tổng Bí thư Tô Lâm cùng Phu nhân sẽ thăm cấp Nhà nước tới Liên bang Nga, thăm chính thức Cộng hòa Pháp từ ngày 7-12/9.