Chảy nước mắt sống: hiểu đúng nguyên nhân, dấu hiệu cảnh báo và hướng xử trí

Thường xuyên bị chảy nước mắt, bệnh gì?

SKĐS – Năm nay tôi 35 tuổi, gần đây thường xuyên bị chảy nước mắt. Kể cả khi không có cảm xúc như vui, buồn, giận dữ mà nước mắt vẫn chảy thành giọt. Khi ngủ dậy thấy mắt có nhiều rỉ mắt. Xin quý báo tư vấn giúp, tôi mắc bệnh gì?

Hiện tượng chảy nước mắt sống (epiphora) là khi mắt liên tục rỉ nước không liên quan tới cảm xúc. Đây có thể chỉ là phản xạ bảo vệ mắt trong các tình huống ngắn hạn, nhưng khi xuất hiện dai dẳng hoặc đi cùng triệu chứng khác, nó báo hiệu một vấn đề cần được xác định nguyên nhân.

Hai cơ chế chính khiến mắt chảy nước nhiều

Về cơ bản có hai hướng giải thích cho epiphora: tuyến lệ tiết nhiều hơn bình thường hoặc hệ thống dẫn lưu nước mắt bị khiếm khuyết. Hiểu rõ cơ chế này giúp chọn hướng chẩn đoán và điều trị hợp lý.

Nguyên nhân thường gặp và cách nhận biết

Dưới đây là các nhóm nguyên nhân hay gặp, kèm dấu hiệu giúp phân biệt:

Tắc hoặc hẹp lệ đạo

Khi ống dẫn nước mắt từ túi lệ tới mũi bị tắc, nước mắt ứ đọng ở bờ mi rồi tràn ra ngoài. Ở trẻ sơ sinh tắc có thể do màng ngăn còn tồn tại ở đoạn cuối ống lệ-mũi; người lớn có thể bị do viêm, chấn thương, hậu phẫu vùng mắt-mũi hoặc thay đổi do tuổi tác. Triệu chứng thường là chảy nước liên tục và có thể kèm sưng đau vùng góc trong mắt.

Kích ứng bề mặt nhãn cầu

Các yếu tố như khói, bụi, gió, hóa chất, mỹ phẩm hoặc ánh sáng mạnh kích thích biểu mô mắt, làm tuyến lệ tăng tiết để bảo vệ và làm sạch. Khi có dị vật, bệnh nhân thường than phiền cảm giác cộm, buốt, chảy nhiều nước và có thể đỏ mắt; tránh dụi mắt để không gây xước giác mạc.

Khô mắt gây chảy nước phản xạ

Dù nghe có vẻ mâu thuẫn, bề mặt mắt khô có thể kích thích các đầu mút cảm giác và gây phản xạ tiết nước mắt nhiều lần. Những giọt nước này thường rối loạn và không đủ để bảo vệ lớp phim nước mắt ổn định; người bệnh vẫn cảm thấy khô, rát hoặc cộm, đặc biệt khi làm việc lâu với màn hình hoặc ở môi trường khô, điều hòa.

Viêm hoặc tổn thương tại mắt

Nhiều bệnh lý như viêm kết mạc, viêm giác mạc, viêm bờ mi hay nhiễm khuẩn có thể dẫn tới chảy nước đi kèm đỏ, đau, ngứa hoặc xuất tiết. Khi có đau nhiều, sợ ánh sáng hoặc thị lực giảm, cần khám chuyên khoa để tránh trì hoãn điều trị làm nặng thêm tổn thương.

Bất thường mi và điểm lệ

Những thay đổi cấu trúc như lật mi vào trong/ra ngoài, sụp mi hoặc điểm lệ nằm sai vị trí làm cơ chế dẫn lưu nước mắt kém hiệu quả. Những rối loạn này phổ biến hơn ở người lớn tuổi do mất đàn hồi ở mô và cơ quanh mắt.

Yếu tố môi trường và thói quen làm nặng triệu chứng

Thói quen sinh hoạt góp phần thúc đẩy triệu chứng hoặc làm diễn tiến kéo dài: chớp mắt ít khi tập trung vào màn hình, đeo kính áp tròng không đúng cách, thiếu ngủ, tiếp xúc kéo dài với gió hoặc môi trường nhiều bụi. Với người đeo kính áp tròng, việc vệ sinh và thời gian sử dụng cần tuân thủ hướng dẫn để tránh kích ứng và viêm.

Khi nào cần đi khám chuyên khoa mắt?

Không phải mọi trường hợp chảy nước mắt đều nghiêm trọng, nhưng nên tới bác sĩ khi xảy ra một trong các tình huống sau:

• Chảy nước mắt kéo dài, tái diễn gây phiền toái cho sinh hoạt.
• Kèm đỏ, ngứa, cảm giác có dị vật, đau hoặc sợ ánh sáng.
• Thị lực mờ hoặc thay đổi thị lực.
• Dịch tiết bất thường, đặc biệt mủ màu vàng hoặc xanh.
• Mí mắt sưng, thay đổi hình dạng hoặc vùng góc trong mắt sưng đỏ và đau.
• Triệu chứng chỉ xảy ra ở một bên mắt và không giảm sau các biện pháp cơ bản.

Khám chuyên khoa sẽ phân biệt giữa tăng tiết, phản xạ do bề mặt nhãn cầu hay tắc nghẽn hệ dẫn lưu; từ đó bác sĩ mới kê hướng điều trị phù hợp như vệ sinh, nhỏ thuốc bảo vệ, can thiệp thông lệ đạo hoặc phẫu thuật nếu cần.

Những điều nên và không nên làm tại nhà

Người bệnh có thể thử một số biện pháp hỗ trợ nhẹ tại nhà khi triệu chứng mới xuất hiện và không kèm dấu hiệu nặng: rửa mắt bằng nước sạch, tránh dụi mắt, giảm thời gian tiếp xúc màn hình, dùng máy làm ẩm không khí nếu môi trường quá khô. Với nhiễm trùng hoặc viêm nghiêm trọng, tự dùng thuốc đặc biệt là thuốc có corticosteroid mà không có chỉ định bác sĩ có thể gây hại và phải tránh.

Ngoài việc điều chỉnh thói quen, những người có tình trạng mắt mãn tính nên được theo dõi định kỳ để đánh giá tiến triển và hiệu quả điều trị. Nếu bạn có bệnh mạn tính hoặc lo ngại các biến chứng tại mắt và chi khác, việc tham khảo các nguồn thông tin chuyên sâu có thể hữu ích; ví dụ, nếu quan tâm đến các rối loạn chuyển hóa và cách phát hiện, bạn có thể đọc thêm Mỡ máu cao: cách phát hiện để hiểu về yếu tố nguy cơ mạch máu.

Môi trường sống có thể ảnh hưởng tới tần suất kích ứng mắt; việc quản lý yếu tố gây ô nhiễm tại nhà giúp giảm rủi ro nhiễm khuẩn và kích thích kéo dài. Thông tin về xử lý chất thải sinh hoạt và giảm nguy cơ sức khỏe gia đình có thể tham khảo tại Quản lý rác sinh hoạt.

Nếu bạn thuộc nhóm bệnh nhân mạn tính và nhận thấy cả triệu chứng ở mắt lẫn các biểu hiện thần kinh tê bì ở chi, hãy chủ động trao đổi với bác sĩ; tài liệu về chăm sóc và nhận biết tê bì ở bệnh nhân tiểu đường có thể tham khảo tại Tê bì bàn chân người tiểu đường.

Chảy nước mắt sống và cách khắc phục

SKĐS – Nguyên nhân chảy nước mắt sống chủ yếu do tắc lệ đạo gây ra. Khi lệ đạo bị nhiễm khuẩn sẽ gây viêm tắc và đau nhức.

Quy trình khám và các phương án điều trị thường dùng

Khám ban đầu bao gồm đánh giá bề mặt nhãn cầu, kiểm tra điểm lệ, thử nghiệm về lớp phim nước mắt và quan sát khả năng dẫn lưu. Tùy nguyên nhân, điều trị có thể là:

• Vệ sinh, rửa mắt và loại bỏ tác nhân kích thích.
• Điều trị khô mắt bằng thuốc dưỡng ẩm mắt nếu phim nước mắt không ổn định.
• Điều trị nhiễm khuẩn hoặc viêm bằng thuốc theo chỉ định chuyên khoa.
• Can thiệp thông lệ đạo hoặc phẫu thuật khi có tắc nghẽn cấu trúc.
• Sửa các bất thường về mi nếu là nguyên nhân cơ học.

Điểm cần nhớ để bảo vệ mắt

• Không dụi mắt và giữ vệ sinh tay trước khi chạm vùng quanh mắt.
• Giảm thời gian nhìn màn hình, chớp mắt đều và nghỉ giải lao khi làm việc lâu.
• Tránh tiếp xúc với khói, bụi, hóa chất; đeo kính bảo hộ khi cần.
• Đeo kính áp tròng đúng cách và ngưng khi mắt có dấu hiệu bất thường.
• Khám bác sĩ chuyên khoa khi triệu chứng kéo dài hoặc kèm đau, giảm thị lực hay dịch tiết bất thường.

Kết luận

Chảy nước mắt sống là biểu hiện có nhiều nguyên nhân, từ kích ứng tạm thời đến tình trạng tắc nghẽn hoặc bệnh lý tại mắt. Hiểu rõ cơ chế, nhận biết dấu hiệu cảnh báo và thực hiện các biện pháp bảo vệ cơ bản giúp giảm nguy cơ tổn thương. Khi triệu chứng dai dẳng hoặc nặng, cần khám chuyên khoa để có chẩn đoán và điều trị phù hợp, tránh làm tổn hại bề mặt nhãn cầu và thị lực về lâu dài.