Tại sao F-16 chưa thể thay thế toàn diện MiG-29 và Su-27 ở Ukraine

Cuộc tranh luận về sức mạnh không quân Ukraine không chỉ là so sánh giữa những khung cánh cũ và mới, mà còn là câu chuyện về cách khai thác vũ khí, logistics và quyền quyết định tác chiến. Báo cáo từ Viện Nghiên cứu Quốc phòng Hoàng gia Anh (RUSI), do chuyên gia Justin Bronk biên soạn, vẽ ra một bức tranh thực dụng: F-16 và Mirage 2000 đã giúp nâng năng lực chiến thuật, nhưng các mẫu máy bay thời Liên Xô như MiG-29 và Su-27 vẫn chưa bị loại bỏ khỏi biên chế và tiếp tục giữ vai trò quan trọng.

Vai trò hiện tại: phân bổ giữa phòng không và tấn công mặt đất

Theo phân tích của RUSI, lực lượng không quân Ukraine đang vận hành nhiều nền tảng song song: F-16 và Mirage 2000 đóng góp đáng kể cho năng lực tác chiến hiện đại; đồng thời MiG-29 và Su-27 được sử dụng linh hoạt cho cả nhiệm vụ phòng không và tấn công mục tiêu mặt đất. Những máy bay cũ vẫn được tích hợp với kho tên lửa, bom dẫn đường do phương Tây cung cấp, giúp duy trì khả năng tác chiến mà không cần thay thế toàn bộ phi đội ngay lập tức.

Khả năng không đối không của các loại tiêm kích

F-16 và Mirage 2000 được trang bị các tên lửa không đối không ngắn và trung tầm như AIM-9M/L và Magic 2, là các hệ thống quan trọng để đánh chặn mục tiêu trên không. Một nhiệm vụ nổi bật được RUSI đề cập là dùng F-16 để đối phó các máy bay không người lái tấn công như Shahed; báo cáo nêu con số khoảng 2.500 chiếc Shahed bị bắn hạ bởi F-16 của Ukraine kể từ năm 2025. Tần suất đánh chặn cao này làm tăng áp lực bảo trì lên động cơ và các hệ thống của phi đội.

MiG-29, Su-27: tại sao vẫn cần giữ lại?

Những nền tảng có nguồn gốc Liên Xô tiếp tục được khai thác vì tính khả dụng và khả năng tích hợp vũ khí mới. RUSI nêu rõ các MiG-29 và Su-27 có thể vận hành tên lửa chống radar AGM-88 HARM cũng như nhiều loại bom dẫn đường phương Tây như JDAM, SDB hay AASM Hammer, từ đó thực hiện các nhiệm vụ tấn công sâu tới phạm vi hàng chục km phía sau chiến tuyến. Trong bối cảnh Ukraine chưa thể nhanh chóng thay thế toàn bộ bằng máy bay phương Tây, giải pháp kết hợp này có ý nghĩa chiến lược và thực tế.

Áp lực duy trì và lựa chọn bổ sung

Hoạt động thường xuyên khiến thiết bị hao mòn nhanh và tạo nhu cầu về nguồn lực bảo dưỡng, thay thế bộ phận. Vì thế, RUSI lưu ý rằng việc tiếp nhận các tiêm kích mới như JAS 39 Gripen, đặc biệt nếu tích hợp tên lửa tầm xa Meteor, có thể gia tăng năng lực không chiến ngoài tầm nhìn — nhưng đây là hướng bổ sung chứ không phải giải pháp ‘‘một phát’’ thay thế hoàn toàn ngay lập tức.

Quyền hành và cách tổ chức nhiệm vụ không kích

Một điểm phân tích đáng chú ý của Justin Bronk là hiệu suất tấn công bằng vũ khí phương Tây có thể được cải thiện nếu phi công được trao quyền chủ động nhiều hơn thay vì phụ thuộc toàn bộ vào điều khiển từ sở chỉ huy mặt đất. Tuy nhiên RUSI cũng nhấn mạnh đó là đánh giá mang tính đề xuất; không có thông tin chứng minh việc này đã được áp dụng rộng rãi trong thực tiễn hoạt động của Không quân Ukraine. Cách thức chỉ huy, truyền dữ liệu và phân quyền vẫn phụ thuộc vào nhiều yếu tố tình huống và bảo mật tác chiến.

Thông tin chưa được xác nhận và tác động truyền thông

Một số tuyên bố công khai về kết quả không chiến cũng gây tranh luận: RUSI nhắc tới các phát ngôn trước đây cho rằng một chiếc F-16 của Ukraine đã bắn hạ Su-35S của Nga, nhưng đồng thời lưu ý rằng điều này chưa được xác nhận bởi các nguồn chính thức từ Ukraine. Cách truyền tải những thông tin như vậy đặt ra thách thức cho báo chí và nhà xuất bản khi đưa tin về vũ khí, vì họ phải cân bằng giữa tốc độ và độ chính xác; trong bối cảnh pháp lý thay đổi, các tổ chức truyền thông có xu hướng theo dõi sát các quy định như Luật Xuất bản sửa đổi khi xử lý nội dung nhạy cảm.

Ukraine chặn đứng kế hoạch săn chiến đấu cơ F-16 và Mirage 2000 từ Nga

SKĐS – Cơ quan An ninh Ukraine tuyên bố đã triệt phá một mạng lưới chuyên theo dõi các máy bay chiến đấu F-16 và Mirage 2000 từ Nga.

So sánh ngắn: hiệu quả tức thời và đầu tư dài hạn

Những biến đổi trên chiến trường thường đòi hỏi vừa có giải pháp khắc phục cấp kỳ, vừa cần chiến lược lâu dài. Việc sử dụng hiệu quả F-16 trong đánh chặn drone hay tấn công chính xác cho thấy giá trị tức thì của các nền tảng phương Tây. Đồng thời, duy trì và hiện đại hóa MiG-29, Su-27 là cách tận dụng nguồn lực hiện có để kéo dài thời gian chiến đấu mà không phụ thuộc ngay lập tức vào nhập khẩu toàn bộ phi đội mới.

Khía cạnh này tương đồng với những vấn đề quản lý công trình và hạ tầng ở lĩnh vực khác: các biện pháp tạm thời có thể giảm thiểu hậu quả trước mắt, nhưng giải pháp bền vững đòi hỏi quy hoạch và đầu tư quy mô lớn, như các bài học được nhắc tới trong tình huống xử lý ngập lụt đô thị Hà Nội giảm điểm ngập sau mưa lớn.

Quyết định chiến lược: hiệu suất, bảo dưỡng và chuỗi cung ứng

Quyết định duy trì hay thay thế một loại máy bay phụ thuộc vào nhiều yếu tố: khả năng tích hợp vũ khí hiện đại, năng lực bảo dưỡng, nguồn phụ tùng, và tác động lên chiến thuật vận hành. RUSI chỉ ra rằng việc tìm kiếm các giải pháp bổ sung — ví dụ nhập thêm máy bay có tên lửa tầm xa — có thể gia tăng năng lực, nhưng không loại trừ vai trò của các nền tảng sẵn có. Ở góc độ hoạch định, đây là bài toán cân bằng giữa lợi ích tác chiến trước mắt và chi phí, cũng như rủi ro khi thay đổi cấu trúc lực lượng.

Trong nhiều trường hợp, quyết định có thể phải cân nhắc yếu tố bảo tồn giá trị lịch sử và xã hội khi thực hiện các dự án hạ tầng hay quân sự; những cân nhắc kiểu này cũng xuất hiện ở các quyết định khác về phát triển, ví dụ như khi di dời di tích để phục vụ sân bay ở địa phương, chi tiết hơn có thể tham khảo Quyết định di dời di tích Gia Bình.

Điểm cần lưu ý cho dự báo tương lai

• F-16 và Mirage nâng khả năng tác chiến hiện đại, nhưng không đồng nghĩa loại bỏ ngay các nền tảng Liên Xô.
• Khả năng tích hợp vũ khí phương Tây trên MiG-29/Su-27 là lý do thực dụng để duy trì chúng.
• Bảo trì, hao mòn và chuỗi cung ứng là hạn chế quan trọng khi tăng cường thời gian bay.
• Những đề xuất về phân quyền tác chiến cho phi công mang tính chiến lược, cần cân nhắc an toàn và kiểm soát thông tin.

Câu hỏi thường gặp

Kết lại, quan sát từ RUSI cho thấy sự chuyển đổi lực lượng không phải là quá trình tức thời. F-16 đem lại năng lực quan trọng, nhất là trong đối phó drone và tác chiến hiện đại, nhưng MiG-29 cùng Su-27 vẫn còn chỗ đứng nhờ tính thực dụng khi tích hợp vũ khí phương Tây và giới hạn thay thế. Người quan sát cần theo dõi cả yếu tố kỹ thuật, chính sách và hậu cần để hiểu rõ hơn hướng phát triển của không quân Ukraine trong thời gian tới.