Truy xuất nguồn gốc hàng hóa: vũ khí thiết thực để bảo vệ người tiêu dùng TPHCM

Người mua sắm trực tuyến ngày càng đối mặt với một thực tế: nhiều sản phẩm xuất hiện dưới vỏ bọc “hàng xách tay”, “sale sốc” hay được KOL chứng thực nhưng khi nhận hàng lại không đảm bảo chất lượng và nguồn gốc. Hành vi mua vội trong các chương trình giảm giá livestream khiến người tiêu dùng mất cơ hội kiểm chứng, tạo điều kiện cho hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc lưu hành rộng.

Vì sao hàng giả dễ lừa người mua hơn trước

Các chuyên gia thực tiễn đấu tranh chống hàng giả tại TPHCM nhận định thủ đoạn ngày càng tinh vi. Người bán tinh chỉnh bao bì, in logo, dán mã QR hay tem chống giả để tạo cảm giác “chính hãng”; đồng thời kết hợp chiêu giảm giá sốc, xả kho, giới hạn số lượng để thúc ép quyết định mua. Với mô hình thương mại điện tử và livestream, người tiêu dùng mất cơ hội kiểm tra trực tiếp, dẫn tới rủi ro chọn phải hàng kém chất lượng.

Thượng tá Nguyễn Thành Danh nêu quan điểm cần chuyển trọng tâm từ biện pháp thủ công truyền thống sang xây dựng cơ chế định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc dựa trên dữ liệu, công nghệ — nhằm tăng độ tin cậy thông tin sản phẩm và giảm các thủ thuật đánh lừa.

Thực trạng xử lý vi phạm: quy mô và điểm nghẽn

Số vụ vi phạm được xử lý phản ánh mức độ lan rộng của vấn đề. Trong 8 tháng đầu năm 2026, lực lượng Quản lý thị trường TPHCM đã kiểm tra và xử lý 826 vụ liên quan hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc, hàng lậu trên nền tảng thương mại điện tử và mạng xã hội; tạm giữ hơn 220.000 sản phẩm với tổng giá trị ước tính gần 19 tỷ đồng, áp dụng xử phạt hành chính hơn 8,5 tỷ đồng và chuyển 7 vụ có dấu hiệu tội phạm sang cơ quan điều tra.

Những con số này cho thấy lực lượng chức năng đã tích cực kiểm tra, nhưng cùng lúc bộc lộ hạn chế về minh bạch dữ liệu sản phẩm: thông tin về nguồn gốc, chủ thể kinh doanh và quá trình lưu thông vẫn phân tán, chưa được chuẩn hóa để dễ đối chiếu và phân tích tự động.

Để cải thiện tình hình, cơ quan quản lý thị trường dự kiến phối hợp mạnh hơn với các sở, ngành, kết nối và chuẩn hóa dữ liệu hàng hóa; kết hợp công nghệ số để phân tích, đối chiếu nhằm sớm phát hiện dấu hiệu bất thường và giảm gánh nặng kê khai trùng lặp cho doanh nghiệp.

Truy xuất thực phẩm: khi từng lô hàng phải “nói rõ” nguồn gốc

Sở An toàn thực phẩm TPHCM nhấn mạnh minh bạch hồ sơ công bố, kết quả kiểm nghiệm và thông tin bảo quản, hạn sử dụng là yêu cầu căn bản để bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Theo BS.CKII Lê Minh Hải, khi chuỗi cung ứng được số hóa, việc kiểm tra chuyển từ đối chiếu hồ sơ giấy sang khai thác dữ liệu số, tạo điều kiện nhanh chóng khoanh vùng lô hàng có chỉ dấu vi phạm để thu hồi.

Các đề xuất dành cho doanh nghiệp sản xuất gồm chuẩn hóa mã QR gắn với hồ sơ tự công bố, liên kết kết quả kiểm nghiệm và chứng nhận an toàn, đồng thời công khai điều kiện bảo quản, cảnh báo dị ứng. Doanh nghiệp nhập khẩu cần cung cấp nhãn phụ tiếng Việt đầy đủ và số hóa tài liệu để thuận tiện tra cứu. Với đơn vị phân phối, siêu thị và nền tảng thương mại điện tử, yêu cầu kiểm soát đầu vào phải thắt chặt hơn để khách hàng dễ xác minh thông tin trước khi mua.

Các hành động thực tế doanh nghiệp và người tiêu dùng có thể làm

Đối với doanh nghiệp: minh bạch thông tin là công cụ xây dựng uy tín lâu dài. Việc liên kết hồ sơ, mã QR và dữ liệu kiểm nghiệm giúp giảm rủi ro và tạo lợi thế cạnh tranh với đối thủ kém uy tín.

Đối với người tiêu dùng: trước khi mua, nên tra cứu thông tin sản phẩm, kiểm tra tem, mã, nhãn tiếng Việt hợp lệ và cân nhắc thời gian/nguồn giảm giá có đáng tin cậy không. Tránh mua vội trong các lời kêu gọi mua ngay khi chưa có đủ thông tin để so sánh.

Vai trò quản lý nhà nước và liên ngành

Kiểm soát một thị trường đa kênh đòi hỏi sự phối hợp giữa quản lý thị trường, sở ngành chuyên môn và nền tảng thương mại điện tử. Việc chuẩn hóa dữ liệu, chia sẻ thông tin và ứng dụng công cụ phân tích sẽ giúp chuyển từ kiểm tra thủ công sang giám sát dựa trên dữ liệu, từ đó nâng cao hiệu quả xử lý vi phạm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Với góc nhìn rộng hơn về các biện pháp bảo vệ người dân, bạn có thể tham khảo thêm các hoạt động rà soát dưới góc độ chính sách: Rà soát thu phí điện tử đường bộ.

Liên hệ giữa truy xuất hàng hóa và các nỗ lực khác

Truy xuất nguồn gốc không chỉ áp dụng trong lĩnh vực thực phẩm; ý tưởng về định danh, giám định mẫu sinh phẩm hay hồ sơ điện tử cũng được triển khai trong các lĩnh vực khác nhau nhằm tăng độ tin cậy thông tin trong quản lý nhà nước. Độc giả quan tâm tới ví dụ về các chiến dịch giám định và lấy mẫu phục vụ mục tiêu xác định danh tính có thể xem thêm: Hải Phòng lấy mẫu ADN liệt sĩ.

Những lưu ý khi triển khai truy xuất ở quy mô lớn

Một hệ thống truy xuất thực sự hữu dụng cần đạt ba yếu tố: dữ liệu chuẩn hóa, liên kết giữa các chủ thể trong chuỗi và khả năng truy vết tức thời khi có dấu hiệu bất thường. Thiếu một trong ba yếu tố sẽ làm giảm hiệu quả; ví dụ, mã QR nếu không được kết nối tới hồ sơ kiểm nghiệm xác thực sẽ chỉ là một hình ảnh trang trí trên bao bì.

Quá trình số hóa cũng cần cân nhắc khía cạnh vận hành: tính bảo mật dữ liệu, chi phí chuyển đổi cho doanh nghiệp nhỏ và tính minh bạch để người tiêu dùng dễ tiếp cận. Những khó khăn này đòi hỏi lộ trình hỗ trợ kỹ thuật và khung pháp lý rõ ràng từ cơ quan quản lý.

Kết luận: minh bạch là lợi ích lâu dài

Thắt chặt truy xuất nguồn gốc không chỉ là công cụ để xử lý vi phạm mà còn là chiến lược bảo vệ thương hiệu cho doanh nghiệp chân chính và nâng cao quyền lợi người tiêu dùng. Khi doanh nghiệp chủ động công khai hồ sơ chất lượng, mãi một khi người mua có thể kiểm chứng dễ dàng, thị trường sẽ dần loại bỏ hàng giả bằng sức mạnh của thông tin.

Nếu bạn quan tâm đến những thay đổi ở cấp địa phương liên quan quản lý cơ sở giáo dục và tổ chức nhân sự chuẩn bị cho năm học mới ở Hải Phòng, có bài phân tích liên quan tại: Hải Phòng tái cơ cấu trường học 2026.

Hà Tĩnh siết chặt chống hàng giả trong lĩnh vực y tế

Sở Y tế Hà Tĩnh đề nghị tăng cường chống buôn lậu, hàng giả trong lĩnh vực dược, mỹ phẩm và thực phẩm chức năng.