Áp lực ‘tự chủ’ lên bệnh viện tuyến cơ sở: Những hệ lụy và đề xuất điều chỉnh

Trong kỳ họp quốc hội về Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế – xã hội vùng nông thôn, miền núi, đại biểu Nguyễn Lân Hiếu nêu lên một loạt vấn đề thực tế từ chuyến công tác ở vùng sâu, vùng xa. Ông tập trung vào hai nhóm nội dung chính: cơ chế tài chính và tổ chức khám sức khỏe toàn dân, với đề xuất điều chỉnh phù hợp nhằm bảo đảm hoạt động y tế bền vững ở những địa bàn khó khăn.

Thực trạng tài chính và áp lực lên nhân viên y tế cơ sở

Bệnh viện tuyến huyện trở xuống chịu trách nhiệm chăm sóc sức khỏe cho cộng đồng và duy trì hoạt động y tế dự phòng tại các trạm y tế xã. Đại biểu Nguyễn Lân Hiếu ghi nhận ở nhiều địa phương nghèo, thu nhập người dân thấp khiến nguồn thu của các bệnh viện chủ yếu dựa vào bảo hiểm y tế (BHYT) — chiếm tới xấp xỉ 99% tổng thu.

Khi bệnh viện phải vận hành theo cơ chế tự chủ chi thường xuyên, lãnh đạo đơn vị chịu áp lực tìm nguồn thu để đảm bảo chi trả lương và hoạt động thường nhật. Hệ quả được nêu là trả lương không ổn định, khó tăng thu nhập cho nhân viên và tình trạng cán bộ y tế có kinh nghiệm rời bỏ cơ sở công tìm việc ở đô thị hoặc mở phòng khám tư nhân.

Tự chủ tài chính: khi mục tiêu va chạm với thực tế địa bàn

Chủ trương khuyến khích tự chủ nhằm nâng cao hiệu quả quản trị và tạo động lực phát triển kỹ thuật, dịch vụ tại bệnh viện. Tuy nhiên, ở vùng nông thôn, miền núi nơi cơ sở kinh tế yếu và dân cư thu nhập thấp, cơ chế này dễ dẫn đến hệ quả ngược: bệnh viện phải chạy theo nguồn thu để trang trải chi phí thường xuyên.

Đại biểu cảnh báo một nguy cơ khác: đặt áp lực tài chính lên đơn vị có thể gây lạm dụng chỉ định kỹ thuật, xét nghiệm hay thủ thuật để gia tăng doanh thu. Điều này không chỉ làm tăng chi phí khám chữa bệnh cho người dân mà còn làm giảm niềm tin với hệ thống y tế cơ sở.

Đề xuất về tài chính: bảo đảm lương cứng để giữ người và nâng chất

Từ những thực tế nêu trên, đại biểu Nguyễn Lân Hiếu kiến nghị loại trừ cơ chế tự chủ đối với y tế tuyến cơ sở ở vùng khó khăn và đề nghị Chương trình mục tiêu quốc gia bổ sung nguồn kinh phí để trả lương cứng cho nhân viên y tế tại các khu vực này.

Luận điểm then chốt là khi lương được bảo đảm ổn định, nhân lực ở lại cơ sở và các bệnh viện có thể tập trung đầu tư vào nâng cao năng lực chuyên môn, triển khai kỹ thuật phù hợp theo nhu cầu thực tế của bệnh nhân. Từ đó, chất lượng điều trị được cải thiện và thu nhập của nhân viên cũng tăng lên thông qua dịch vụ, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào cơ chế tự chủ tài chính.

Phân nhóm khám sức khỏe toàn dân theo đặc thù vùng miền

Liên quan đến nhiệm vụ khám sức khỏe toàn dân, đại biểu đề nghị không áp dụng một quy trình chung cho mọi vùng mà nên lồng ghép vào Chương trình mục tiêu quốc gia những cách tổ chức phù hợp đặc thù địa bàn.

Ông đề xuất chia dân cư thành ba nhóm để tổ chức khám sức khỏe:

• Nhóm 1: Người đang điều trị bệnh mạn tính hoặc đã đăng ký khám chữa bệnh tại tuyến cơ sở. Với nhóm này cần thực hiện khám tổng thể hằng năm ngay tại cơ sở họ đã đăng ký để thuận lợi cho theo dõi điều trị.
• Nhóm 2: Người lao động, công chức, viên chức thuộc diện khám định kỳ theo quy định. Việc này đòi hỏi tiêu chuẩn rõ ràng cho cơ sở khám, đồng thời phải có lưu trữ hồ sơ điện tử thông suốt (PACS, LIS, HIS) để dữ liệu minh bạch và phục vụ quản lý.
• Nhóm 3: Người cao tuổi, trẻ nhỏ và các đối tượng khó khăn. Đây là các nhóm cần được ưu tiên bằng ngân sách để tổ chức đợt khám theo tiêu chuẩn ngay tại địa phương, có thể gồm khám trước ngày nhập học cho trẻ, khám cuốn chiếu cho người cao tuổi và khám tại nhà cho người không thể đi lại.

Tiêu chuẩn hóa và dữ liệu điện tử: tránh khám hình thức

Đại biểu nhấn mạnh nếu tổ chức khám sức khỏe nhưng không xây dựng quy trình và hệ thống lưu trữ dữ liệu minh bạch, hoạt động có thể trở thành hình thức, không đem lại giá trị chăm sóc thực chất. Do đó, với những nhóm cần khám định kỳ, cần quy định tiêu chuẩn cho cơ sở thực hiện và bắt buộc ghi nhận trên hồ sơ điện tử.

Sự liên thông dữ liệu (ví dụ hệ thống hình ảnh lâm sàng PACS, hệ quản lý phòng xét nghiệm LIS và hệ thống quản trị bệnh viện HIS) giúp theo dõi bệnh nhân liên tục, giảm lặp xét nghiệm, và tạo điều kiện cho quản lý y tế địa phương sử dụng thông tin để lập kế hoạch chăm sóc.

Thực tế tổ chức khám tại nơi khó khăn: cách làm và lưu ý

Với nhóm người già, trẻ em và người nghèo, đại biểu gợi ý cần có ngân sách và phương án tổ chức khám theo vùng, kết hợp khám tập trung tại xã, trường học hoặc đơn vị thôn bản, đồng thời triển khai khám tại nhà cho những trường hợp bất tiện di chuyển. Việc này giúp tiếp cận sớm các vấn đề sức khỏe và giảm nguy cơ bệnh nặng do bỏ sót sàng lọc.

Quan trọng là xây dựng cơ chế giám sát, đánh giá hiệu quả và duy trì lâu dài bằng nguồn lực ổn định, tránh tình trạng chương trình mỗi nơi một kiểu vì thiếu quy chuẩn hoặc thiếu kinh phí.

ĐBQH đề xuất bổ sung chỉ tiêu về nhân lực cho trạm y tế

SKĐS – ĐBQH Nguyễn Vũ Trung đề nghị bổ sung các chỉ tiêu cụ thể về nhân lực và dịch vụ chăm sóc sức khỏe tại trạm y tế.

Kết luận: hướng tới chính sách thích ứng và bền vững

Những đề xuất của đại biểu Nguyễn Lân Hiếu xuất phát từ mục tiêu giữ chân nhân lực, bảo đảm quyền lợi cho người dân và nâng cao chất lượng dịch vụ y tế tại vùng khó khăn. Giảm hoặc loại trừ yêu cầu tự chủ tài chính đối với bệnh viện cơ sở ở nông thôn, miền núi, kèm theo hỗ trợ lương cứng và cơ chế tổ chức khám sức khỏe phân nhóm, là cách tiếp cận nhằm cân bằng giữa hiệu quả quản trị và tính công bằng trong tiếp cận y tế.

Quyết định cuối cùng thuộc về hoạch định chính sách và việc phân bổ nguồn lực trong Chương trình mục tiêu quốc gia. Tuy nhiên, nguyên tắc chung nên là: chính sách phải phản ánh điều kiện thực tế từng vùng và hướng tới bền vững để chủ trương chăm sóc sức khỏe toàn dân thực sự đi vào cuộc sống.

Để đọc mở rộng về một phát hiện khoa học gây chú ý liên quan tới hành tinh ngoài hệ Mặt Trời, bạn có thể tiếp tục tìm hiểu thông tin chuyên sâu hơn qua bài viết GJ 523b – hành tinh đá nặng 23,5 lần Trái Đất làm dấy lên câu hỏi phân loại mới.

Nếu bạn quan tâm đến câu chuyện về hoạt động và thành tựu công trình ngoài nước, có thể tham khảo bài tường thuật về nỗ lực xây dựng tuyến đường chiến lược do đơn vị công binh thực hiện tại vùng khí hậu khắc nghiệt: Đội Công binh số 4 hoàn thiện 37 km đường nối Abyei – Agok trong điều kiện khắc nghiệt.

Và để hiểu thêm về cách ứng dụng công nghệ số hỗ trợ hộ kinh doanh nhỏ tại địa phương, tham khảo góc nhìn chính sách và mục tiêu triển khai trong bài Chuyển đổi số đến từng cửa hàng và hộ kinh doanh tại Bắc Ninh: kế hoạch thí điểm và mục tiêu.