Nhiệm kỳ IX của Liên hiệp Hội: Hướng tới hệ sinh thái số và trẻ hóa đội ngũ trí thức

Một bước chuyển của tổ chức trí thức quốc gia không chỉ là thay đổi nhân sự mà còn là hướng chiến lược. Tại buổi họp báo diễn ra chiều 24/8, Ban lãnh đạo Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam mô tả Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IX (nhiệm kỳ 2026-2031) là thời điểm để tái cấu trúc hoạt động, nâng cao năng lực tư vấn chính sách và kết nối tri thức với thực tiễn kinh tế – xã hội.

Những con số thể hiện diện mạo Đại hội

Đại hội diễn ra trong hai ngày 27 và 28/8, tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia (Hà Nội), với chủ đề “Đoàn kết – Sáng tạo – Đột phá – Phát triển”. Sự kiện quy tụ 489 đại biểu chính thức đại diện cho mạng lưới trí thức khoa học và công nghệ cùng tổ chức thành viên. Trong đó có 233 đại biểu mang học vị tiến sĩ hoặc tiến sĩ khoa học (chiếm 47,65%), 94 người có học hàm Giáo sư hoặc Phó Giáo sư (19,22%), và 90 đại biểu nữ (18,40%).

Đoàn đại biểu có sự trải rộng về độ tuổi: đại biểu lớn tuổi nhất là GS.TS Nguyễn Lân Dũng, 88 tuổi; đại biểu trẻ tuổi nhất 34 tuổi, hiện công tác tại Viện Nghiên cứu Phát triển Y dược Việt và đang giữ chức Bí thư kiêm Chủ tịch Hội đồng quản lý. Cơ cấu này phản ánh nỗ lực vừa bảo tồn chuyên môn cao, vừa thúc đẩy luân chuyển thế hệ trong tổ chức.

Ưu tiên chiến lược: tư vấn, phản biện và phát huy sáng tạo

Ban tổ chức xác định nhiệm vụ trọng tâm của nhiệm kỳ mới là nâng cao hiệu quả tham mưu, tư vấn và phản biện chính sách — không chỉ khi được mời mà phải chủ động phát hiện vấn đề. Liên hiệp Hội định hướng sử dụng dữ liệu lớn và phương pháp thực chứng để xây dựng luận cứ khoa học, đồng thời tổ chức các diễn đàn trao đổi chính sách với lãnh đạo Đảng và Quốc hội nhằm gia tăng ảnh hưởng trong quá trình ra quyết sách.

Một điểm nhấn là đổi mới cách vận động trí thức: kiện toàn tổ chức, trẻ hóa đội ngũ và tạo động lực để trí thức, đặc biệt là nhóm trẻ, tham gia hoạt động tư vấn và sáng tạo. Việc này đi kèm với nâng cao năng lực quản trị, tháo gỡ khó khăn về cơ chế và tài chính cho các Liên hiệp Hội địa phương, đặc biệt sau quá trình sáp nhập 34 Liên hiệp Hội ở cấp tỉnh.

Xây dựng hệ sinh thái số: từ ý tưởng đến bộ công cụ

Chuyển đổi số là trục chiến lược được nhấn mạnh: Liên hiệp Hội hướng tới kiến tạo hệ sinh thái mang tên “VUSTA Digital”. Thành phần dự kiến của hệ sinh thái này gồm nền tảng định danh VUSTA ID, kho tri thức số Knowledge Hub có ứng dụng AI, nền tảng tư vấn E-Consultancy và hệ thống văn phòng điện tử e-Office để kết nối liên thông giữa các tổ chức thành viên.

Mục tiêu không chỉ là số hóa hồ sơ và quy trình hành chính mà mở rộng khả năng chia sẻ kiến thức, thúc đẩy hoạt động tư vấn khoa học và rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu với doanh nghiệp, cơ quan quản lý và cộng đồng. Cách tiếp cận này cũng nhằm tạo điều kiện cho việc thương mại hóa các kết quả nghiên cứu thông qua kết nối với quỹ đầu tư và mạng lưới nhà tài trợ.

Kết nối với doanh nghiệp và quốc tế để giải quyết bài toán lớn

Liên kết chặt chẽ giữa tổ chức khoa học-công nghệ với doanh nghiệp, bộ ngành và đối tác quốc tế là một hướng đi được đặt ra nhằm tăng khả năng tham gia các nhiệm vụ quy mô lớn. Tổ chức dự định thí điểm mô hình “Liên hiệp Hội cụm” (Consortium) để tạo sức mạnh tổng hợp, từ đó đảm nhận các dự án nghiên cứu và ứng dụng công nghệ mũi nhọn.

Bên cạnh đó, chương trình hợp tác quốc tế sẽ được mở rộng theo mô hình “VUSTA Global” — mạng lưới kết nối các nhóm nghiên cứu, bao gồm trí thức người Việt ở nước ngoài — nhằm tham gia giải quyết thách thức như AI, bán dẫn, và các hạ tầng công nghệ thế hệ mới. Đây là bước đi nhằm phá bỏ rào cản địa lý trong hợp tác khoa học.

Ưu tiên lĩnh vực công nghệ và ứng dụng khoa học

Theo định hướng được nêu, các lĩnh vực công nghệ mới như 6G, vệ tinh quỹ đạo thấp (LEO), bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và vi mạch thông minh là những mảng cần đẩy mạnh nghiên cứu và dự báo chiến lược. Việc lựa chọn những mảng này phản ánh nhu cầu cả về an ninh công nghệ lẫn tăng trưởng kinh tế thông qua đổi mới sáng tạo.

Truyền thông khoa học và nâng cao dân trí số

Hoạt động phổ biến kiến thức là một trong các nhiệm vụ trọng yếu, được đề xuất ứng dụng chuyển đổi số: từ podcast, video ngắn đến các tiện ích dựa trên AI để đưa kiến thức đến rộng rãi hơn với người dân. Báo chí và xuất bản tiếp tục đóng vai trò cầu nối để kiến thức khoa học tới công chúng.

Trong ngữ cảnh nâng cao dân trí số, các chương trình tuyên truyền cũng có thể bao gồm nội dung hướng dẫn an toàn y tế cơ bản để giảm rủi ro tự chăm sóc tại nhà; ví dụ các chiến dịch thông tin có thể tham khảo nội dung từ Tự dùng thuốc giảm đau, hạ sốt tại nhà nhằm phổ biến nguyên tắc đọc nhãn và tuân thủ liều an toàn.

Liên hiệp Hội cũng nhắc đến vai trò của các giải pháp số trong tôn vinh trí thức và thúc đẩy đổi mới: nâng cao chất lượng giải thưởng khoa học, hội thi sáng tạo kỹ thuật và tăng cường kết nối với quỹ đầu tư để hỗ trợ thương mại hóa các sáng chế và mô hình kinh doanh mới.

Mối liên hệ với các vấn đề xã hội và môi trường

Bên cạnh các mục tiêu công nghệ và tổ chức, Đại hội nhận thức rõ trách nhiệm xã hội — đặc biệt về môi trường. Những bài học từ thực tế như các sự cố ô nhiễm và cháy tại bãi rác cần được xem xét trong chương trình hành động; một nguồn tin chuyên đề liên quan đến tình trạng này có thể tham khảo qua Bãi rác Hòn Ngang cháy để hiểu rõ hơn về rủi ro ô nhiễm và nhu cầu phối hợp quản lý địa phương.

Quỹ và cơ hội hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới

Song hành cùng mục tiêu phát triển hệ sinh thái, công tác huy động nguồn lực — bao gồm Quỹ Phát triển Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo — được xem là cơ chế then chốt giúp doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo tiếp cận vốn và các nguồn xã hội hóa. Việc này hướng tới mục tiêu biến tri thức thành sản phẩm có giá trị kinh tế.

Quỹ Phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo – cơ hội lớn cho doanh nghiệp

SKĐS – Quỹ phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thành lập nhằm hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo tiếp cận nguồn vốn từ và các nguồn vốn xã hội hóa.

Lưu ý khi triển khai để tránh rủi ro

Những kế hoạch lớn luôn kèm thách thức: khung pháp lý, nguồn lực tài chính, năng lực quản trị và việc cân bằng giữa truyền thống chuyên môn với đổi mới số. Việc thực hiện yêu cầu lộ trình rõ ràng, tiêu chí đánh giá hiệu quả và cơ chế minh bạch để bảo đảm lợi ích công cộng và uy tín khoa học.

Kết luận: Vừa đổi mới vừa giữ giá trị chuyên môn

Đại hội IX định vị Liên hiệp Hội ở giao điểm giữa truyền thống tri thức và xu hướng số hóa. Nếu thực hiện được các mục tiêu về VUSTA Digital, mạng lưới quốc tế và trẻ hóa đội ngũ, tổ chức có thể gia tăng sức ảnh hưởng trong chính sách quốc gia và góp phần chuyển đổi tri thức thành giá trị thực tế cho xã hội. Trong lộ trình đó, cân bằng giữa bảo tồn chuyên môn và thúc đẩy sáng tạo sẽ là thước đo thành công.

Với định hướng đã được đưa ra, bước tiếp theo là cụ thể hóa chương trình hành động, phân công trách nhiệm và thiết kế các chỉ tiêu đo lường để theo dõi tiến độ thực hiện trong nhiệm kỳ 2026-2031. Những thay đổi này hướng tới mục tiêu dài hạn: biến trí thức thành lực lượng dẫn dắt cho phát triển bền vững của đất nước.

Độc giả quan tâm tới các chương trình chăm sóc sức khỏe tại nhà có thể tìm thêm thông tin thực hành an toàn về thuốc ở chuyên mục sức khỏe, ví dụ bài Giảm cân sau 50: giữ cơ, giảm mỡ cũng là nguồn tham khảo cho đối tượng trung niên khi xây dựng lối sống lành mạnh kết hợp với nghiên cứu khoa học.