Phát Hiện Thú Vị Từ Xác Ướp 500 Năm: Dịch Đậu Mùa Và Những Hệ Lụy Của Nó

Trong nhiều thế kỷ, các nhà sử học đã cho rằng sự sụp đổ của các nền văn minh cổ đại tại châu Mỹ không chỉ là kết quả của sự xâm lược từ châu Âu mà còn bị ảnh hưởng nặng nề bởi các căn bệnh truyền nhiễm. Gần đây, một nghiên cứu quan trọng được công bố trên tạp chí Science đã cung cấp bằng chứng di truyền đầu tiên về nguồn gốc những dịch bệnh tàn khốc này. Thông qua việc phân tích mẫu xương của hai xác ướp cổ tại Chile, các nhà khoa học đã phát hiện ra virus đậu mùa cổ nhất từng được biết đến tại tân thế giới.

Các mẫu vật được nghiên cứu là thuộc về hai cá thể ướp xác tự nhiên, được khai quật từ khu di tích khảo cổ Camarones 9 ở miền bắc Chile. Trong số đó có một người phụ nữ khoảng 30-35 tuổi và một nam thanh niên khoảng 18-20 tuổi, có thể là người Inca sống trong giai đoạn đầu của thời kỳ thuộc địa Tây Ban Nha.

Khi khám phá, hai thi thể được bọc trong những lớp mền len lạc đà thô sơ và nhiều vật phẩm an táng theo phong tục địa phương. Thú vị thay, ban đầu các nhà khoa học chỉ định tìm kiếm DNA của con người để nghiên cứu lịch sử cư dân, tuy nhiên, kết quả lại cho thấy các đoạn DNA nguyên vẹn của virus đậu mùa.

Qua việc so sánh gen, các nhà nghiên cứu phát hiện dòng virus tìm thấy ở hai xác ướp gần như giống hệt nhau, cho thấy cả hai đã chết trong cùng một đợt dịch bệnh. Kết quả xác định niên đại bằng carbon phóng xạ cho thấy thời gian tử vong của họ nằm trong khoảng từ năm 1492 đến 1631, trùng khớp với giai đoạn các nhà chinh phục Tây Ban Nha tiến sâu vào Nam Mỹ và lật đổ đế chế Inca.

Phân tích di truyền cho thấy chủng virus này có vị trí tiến hóa giữa các chủng đậu mùa thời Trung cổ ở châu Âu và các biến thể sau này trong lịch sử. Điều này càng khẳng định tầm quan trọng của phát hiện này đối với việc hiểu rõ hơn về sự ảnh hưởng của đậu mùa đến các nền văn minh bản địa.

Những phát hiện như vậy cũng giúp các nhà khảo cổ tái đánh giá các dấu hiệu bệnh lý trên những thi thể. Những tổn thương đã từng được cho là do nhiễm độc asen giờ đây đã được xác định là những vết rỗ đặc trưng của bệnh đậu mùa, một căn bệnh có thể gây ra các mụn mủ đau đớn trên cơ thể người bệnh.

Khi những người châu Âu đặt chân đến Tân Thế giới, dân cư bản địa đã không có khả năng miễn dịch tự nhiên với virus này. Sự lây lan nhanh chóng của dịch đậu mùa, cùng với chiến tranh và nô lệ, đã khiến gần 90% dân số bản địa tử vong, làm suy yếu các đế chế nổi tiếng như Maya, Aztec và Inca.

Không chỉ tác động đến thể chất, dịch đậu mùa còn gây ra hậu quả nặng nề về tinh thần cho người bản địa. Tính chất bất ngờ và tỷ lệ tử vong cao khiến nhiều cộng đồng cảm thấy như các vị thần của họ đã quay lưng lại trong thời khắc khủng hoảng này.

Dữ liệu gen từ xác ướp còn cho thấy một khía cạnh thú vị về sự tiến hóa của virus đậu mùa. Virus đã trải qua quá trình biến đổi gen trước thế kỷ 16, nhưng tốc độ phát triển của nó chững lại trong thời kỳ thuộc địa. Với môi trường hoàn toàn không có miễn dịch, virus dễ dàng lan rộng mà không cần thích nghi.

Sự tiến hóa của virus đậu mùa chỉ thực sự được thúc đẩy trở lại vào thế kỷ 19, thời điểm bác sĩ Edward Jenner phát minh ra vaccine và các chương trình tiêm chủng bắt đầu được thực hiện. Rào cản miễn dịch nhân tạo đã khiến virus phải thay đổi để tồn tại và bệnh này được chính thức xóa sổ vào năm 1980.

Mặc dù hai mẫu DNA từ Chile chỉ góp một phần nhỏ vào bức tranh lớn, nhưng nghiên cứu này mang lại hy vọng mới về việc sử dụng DNA cổ đại để làm sáng tỏ các sự kiện lịch sử. Những bằng chứng sinh học này đã nằm sâu trong lòng đất trong 500 năm và giờ đây đã xác nhận bi kịch đau thương của cư dân bản địa châu Mỹ trong thời kỳ xâm lược.

Bên cạnh đó, để hiểu rõ hơn về các hệ lụy của dịch bệnh đưa đến cho người dân bản địa, bạn có thể tham khảo thêm trang thông tin về câu chuyện của Lâm Huệ Mi liên quan đến các rủi ro và biện pháp phòng ngừa trong các hoạt động cộng đồng. Hơn nữa, mô hình chăm sóc người cao tuổi bền vững tại Làng Bà Nguyệt cũng là một trong các dự án đáng chú ý trong lĩnh vực xã hội hiện nay. Cuối cùng, để hiểu thêm về các quy trình liên quan đến việc quy tập hài cốt liệt sĩ, hãy tìm hiểu về quy trình quy tập hài cốt liệt sĩ tại Đà Nẵng.