Luật mới về phổ biến và giáo dục pháp luật: những thay đổi căn bản và hệ quả thực tiễn

Quốc hội vừa thông qua dự án sửa đổi Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật với tỷ lệ tán thành áp đảo: 466/475 đại biểu tham gia biểu quyết, chiếm 93,20%. Kết quả này mở ra một chương mới cho cách thức truyền đạt pháp luật tới công chúng và doanh nghiệp, đồng thời đặt ra yêu cầu thực thi chặt chẽ để đảm bảo hiệu quả trên thực tế.

Chuyển hướng từ cung cấp thông tin sang tạo môi trường tiếp cận

Một trong những thay đổi mang tính nền tảng của văn bản vừa được thông qua là chuyển mạnh phương thức: thay vì chỉ truyền tải thông tin một chiều, nhà làm luật đề cao việc kiến tạo điều kiện để người dân và doanh nghiệp chủ động tiếp cận, tra cứu và ứng dụng quy phạm pháp luật vào đời sống, sản xuất.

Báo cáo chỉnh lý dự thảo do Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày nhấn mạnh Luật đã được chỉnh lý toàn diện nhằm đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, bảo đảm tính hợp hiến và sự thống nhất, đồng bộ trong hệ thống pháp luật. Việc đổi tư duy này hướng tới các giải pháp tương tác nhiều hơn giữa cơ quan quản lý, tổ chức triển khai và người dân.

Kỹ thuật số và trí tuệ nhân tạo: ưu tiên nhưng phải kiểm chứng

Luật mới thể hiện rõ ưu tiên cho chuyển đổi số trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật. Các quy định khuyến khích ứng dụng nền tảng số, mạng xã hội và công nghệ trí tuệ nhân tạo để mở rộng phạm vi tiếp cận, đồng thời đề xuất chính sách phát triển nguồn nhân lực số và bồi dưỡng kỹ năng cho đội ngũ làm công tác này.

Tuy nhiên, cùng với khuyến khích là yêu cầu quản lý: nội dung pháp luật được truyền tải trên nền tảng số và qua AI phải được kiểm soát, kiểm chứng để đảm bảo tính chính xác. Ở diện rộng hơn, Luật quy định vị thế pháp lý của Cổng Pháp luật quốc gia như một nền tảng số dùng chung, tạo cơ chế nền tảng tham chiếu, đối chiếu thông tin pháp luật cho các cơ quan và tổ chức.

Mở rộng nhóm đối tượng thụ hưởng và phân bổ nguồn lực

Văn bản sửa đổi bổ sung danh sách một số nhóm đối tượng đặc thù cần được ưu tiên trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, trong đó có người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, người cao tuổi và người vừa chấp hành xong hình phạt tù đang tái hòa nhập cộng đồng. Cơ chế này nhằm hướng nguồn lực đến nơi có nhu cầu thực tiễn cao và khó tiếp cận thông tin pháp luật.

Luật cũng đưa ra chính sách tạo điều kiện để người Việt Nam định cư ở nước ngoài tiếp cận các nội dung pháp luật Việt Nam, phù hợp với mục tiêu bảo đảm kết nối pháp luật với cộng đồng người Việt ở nước ngoài.

Truyền thông chính sách: tránh chồng chéo, nâng cao hiệu quả lập pháp

Để đảm bảo truyền thông chính sách phục vụ tốt cho công tác xây dựng và thực thi pháp luật, dự thảo đã hoàn thiện các quy định về phạm vi, nội dung, hình thức và thời điểm thực hiện truyền thông. Mục tiêu là tránh trùng lặp với quy định tại Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật và tạo điều kiện để truyền thông góp phần nâng cao chất lượng lập pháp, gia tăng sự đồng thuận xã hội.

Hệ thống phối hợp từ Trung ương tới xã: tránh phình biên chế

Một điểm đáng chú ý là Luật thống nhất cơ chế thành lập Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật ở cấp xã, hoạt động theo chế độ kiêm nhiệm. Quy định này nhằm tạo mạng lưới liên ngành từ Trung ương xuống cơ sở mà không làm phát sinh bộ máy hay biên chế mới, đồng thời tăng cường vai trò của chính quyền địa phương trong triển khai công tác tuyên truyền pháp luật.

Kinh phí: ưu tiên cho nhóm cần hỗ trợ

Về nguồn lực, Luật đưa ra định hướng ưu tiên phân bổ kinh phí cho các đối tượng đặc thù nói trên, thể chế hóa mục tiêu dành nguồn lực tương xứng cho công tác này. Đồng thời, các quy định yêu cầu việc bố trí kinh phí phải phù hợp với khuôn khổ pháp luật về ngân sách nhà nước.

Những điểm thực tiễn cần theo dõi khi triển khai

Một khi luật đi vào thực thi, có vài khía cạnh thực tế cần được giám sát để đảm bảo mục tiêu đạt được: chất lượng nội dung pháp luật trên nền tảng số, khả năng tiếp cận của nhóm yếu thế, năng lực nguồn nhân lực chuyên trách và bán chuyên trách tại địa phương, cũng như cơ chế phối hợp liên ngành khi có sự kiện phức tạp phát sinh.

Để hiểu thêm về các hạn chế kỹ thuật và những thách thức khi áp dụng phương pháp giám định, người đọc có thể tham khảo câu chuyện chuyên sâu về ADN xác định danh tính liệt sĩ, vốn minh họa cho việc khi thông tin chuyên môn cần độ xác thực cao thì yêu cầu kiểm chứng càng nghiêm ngặt hơn.

Vì tính đa dạng trong tình huống thực tế nơi triển khai chính sách — bao gồm cả các áp lực về an sinh hoặc sự kiện cấp bách — người làm chính sách và truyền thông cần lưu ý tới bối cảnh địa phương; với các ví dụ về tác động hiện trường, độc giả có thể đọc Mưa kéo dài gây ngập Hải Phòng và Quảng Ninh để hình dung thách thức khi hạ tầng và di chuyển bị gián đoạn.

Ngoài ra, những trường hợp an sinh cá nhân và vai trò của các tổ chức, doanh nghiệp trong hỗ trợ cộng đồng cũng là góc nhìn quan trọng khi phân bổ nguồn lực công; một minh họa thực tế có thể tham khảo là bài viết về Xóa nợ ngân hàng Hồng Anh 19.

Luật được thông qua trong bối cảnh các dự án luật khác

Cùng ngày, Quốc hội cũng biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan với 471/474 đại biểu tán thành (94,20%) và Luật Dầu khí (sửa đổi) với 473/475 đại biểu tán thành (94,60%). Cả hai luật này sẽ có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027, tạo nên một giai đoạn điều chỉnh pháp luật đồng bộ trên nhiều lĩnh vực.

Kết luận: từ luật tới hành động — điều cần chú ý

Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) cung cấp khuôn khổ mới nhằm hiện đại hóa cách thức tiếp cận pháp luật, gia tăng tính tương tác và hướng tới nhóm yếu thế. Tuy vậy, hiệu quả thực tế phụ thuộc vào việc tổ chức thực hiện: kiểm soát chất lượng nội dung số, đầu tư vào kỹ năng số cho nguồn nhân lực, phối hợp liên ngành tại địa phương và cơ chế bảo đảm tài chính minh bạch, bền vững.

Người đọc nên ghi nhớ ba điểm trọng tâm khi theo dõi quá trình triển khai: (1) Cổng Pháp luật quốc gia sẽ là chuẩn mực tham chiếu; (2) ứng dụng kỹ thuật số phải luôn đi kèm với cơ chế kiểm chứng; (3) nguồn lực ưu tiên cho nhóm dễ bị tổn thương sẽ quyết định khả năng nâng cao công bằng tiếp cận pháp luật.

Nếu bạn quan tâm đến cách các quy định mới này ảnh hưởng đến công tác truyền thông pháp luật tại cơ sở, hãy theo dõi các tin tức triển khai từ cơ quan chức năng và các bài phân tích chuyên sâu liên quan.

Hôm nay, Quốc hội biểu quyết thông qua 6 luật quan trọng

SKĐS – Ngày 23/8, Quốc hội biểu quyết thông qua 6 dự án luật, đồng thời thảo luận nhiều nội dung quan trọng tại hội trường.